UIT DE PERS

Tempo Verde september 04 Tekst: Marijke Van Gerwen Foto’s: François De Heel "Bomen hebben het moeilijk in een tijd waarin alles op instant rendement en plezier is gericht”, stelt Paul Luttik vast." "We begeleiden en adviseren in eerste instantie de eigenaar van de boom, maar eigenlijk is op termijn de boom onze klant”, zegt boomverzorger Paul Luttik.

Zorgen voor bomen
September is bomenmaand. Jammer genoeg staat boomverzorging in ons land nog te vaak synoniem voor massaal snoeien, knotten en kandelaberen. Praktijken die bij bomen vaak net de oorzaak zijn van heel wat problemen, vertelt professioneel boomverzorger Paul Luttik. Hij pleit voor een veel zachtere aanpak. Zoniet dreigt een deel van ons bomenpatrimonium voorgoed verloren te gaan.

Paul Luttiks passie voor zijn vak klinkt door in alles wat hij vertelt. De liefde voor de natuur kreeg hij van thuis met de paplepel ingegeven. Paul bewandelde eerst het pad van de tuinaanleg en ging zich gaandeweg meer interesseren voor datgene wat tuinen structuur en diepte geeft: bomen.

Nooit meer snoeien
Bij boomverzorging stellen de meesten onder ons zich beelden voor van stoere kerels die gewapend met een kettingzaag een boom te lijf gaan. Om hem vervolgens helemaal te kortwieken of zelfs de genadeslag toe te dienen. “Al dat grove snijwerk is nergens goed voor”, zegt Paul Luttik. “Het brengt een boom op termijn alleen maar zware schade toe.”
Soms wordt de ingreep de boom na verloop van tijd zelfs fataal. Paul: “Zo werd ik een tijdje geleden gevraagd om in allerijl een prachtexemplaar van een eik van de ondergang te redden. In de gigantische, grote kruin van de boom waren enkele, zware takken na verloop van tijd over het huis van de eigenaar gaan hangen. Een ‘boomverzorger’ die er eerder bij was gehaald om het ‘probleem’ op te lossen, had al die takken botweg weggesneden. Resultaat was dat de boom definitief naar de verdoemenis was geholpen. En dat terwijl het ‘probleem’ simpelweg was op te lossen door de takken te verankeren.”
Mensen hebben ook vaak de neiging om bomen te verpersoonlijken, vindt Paul. “Is er op een bepaalde plek in de boom gesneden dan smeren ze daar maar een wondmiddel op, net zoals je een wonde bij mensen zou verzorgen. En dat terwijl je eigenlijk veel bomenleed kan voorkomen door een boom op het juiste moment en op de juiste wijze in te snijden. Dat betekent vaak millimeterwerk, een beetje te vergelijken met het werk van een chirurg,” legt hij uit.

Bomen blokken
Samen met Duitsland en Zwitserland is Nederland in Europa koploper op vlak van moderne boomverzorging. Paul volgde er een tweejarige opleiding tot boomverzorger. “Tegen kerst moest ik zo’n 2400 boomsoorten leren herkennen. We leerden ook alles over alle mogelijke aantastingen waaronder bomen kunnen lijden.” De serieux van de opleiding staat in schril contrast tot de opleiding in ons land, vindt Paul. “Hier leert een boomverzorger veilig in en uit een boom te klimmen. Terwijl boomverzorgers in Nederland zelfs geen klimmateriaal of zaag met zich meedragen!”
Als Paul met een specifiek boomprobleem wordt geconfronteerd laat hij niets aan het toeval over om de getroffen boom te helpen. “Belangrijk is om een beeld te krijgen van de omgeving waarin een zieke boom vertoeft. Het eerste wat ik me afvraag als ik met zo’n boom te maken krijg is: in wat voor bodem staat de boom, welke andere bomen en planten doen het hier wel of niet goed?”
Meestal kunnen de antwoorden op die vragen, al een groot deel van de problemen oplossen. De helft van de tijd is Paul vooral bezig met onderzoek van de bodem. “Nagenoeg driekwart van het leven van een boom speelt zich af onder de grond. Ook erg belangrijk is je een beeld te vormen van de omgeving waarin bomen terecht komen. Als je op een verkaveld perceel dat vroeger een aardappelveld was een boom wilt planten, dan is dan kans groot dat die een ziekte zal oplopen.”
Omdat een boom vaak een erg complex gegeven is schakelt Paul vaak hightechapparatuur in om een probleem te analyseren. “Het is niet ongewoon dat ik een radiografie maakt van het wortelstelsel van de boom. Andere methodes laten toe een beeld te krijgen van de kwaliteit van het hout.”
Paul wordt er ook regelmatig bijgehaald als er op een bouwwerf weer eens een boom ‘in de weg staat’. “Vroeger werd daar doorgaans de bulldozer tegen gezet en klaar is kees. Steeds meer mensen begrijpen dat een boom op hun aangekochte bouwperceel een gigantische meerwaarde betekent en zijn bereid om hem van de ondergang te redden. We begeleiden en adviseren in eerste instantie de eigenaar van de boom, maar eigenlijk is op termijn de boom onze klant.”

Zaadjes planten
“Een boom plant je voor je achterkleinkinderen,” vindt Paul. “Doe het daarom met de nodige bedachtzaamheid. Ga eerst na hoe groot hij zal worden en hoe lang hij op een bepaalde plek moet staan. Veel problemen met bomen ontstaan omdat mensen hen op een te krappe ruimte zetten.”
Bomen hebben het moeilijk in een tijd waarin alles ‘op instant rendement en plezier’ is gericht, klaagt Paul. “Bomen hebben enkel baat bij een langetermijnvisie. Ik mag er niet aan denken dat we onze kinderen en kleinkinderen een landschap zouden nalaten met daarin enkel gekortwiekte en halfdode bomen”, zegt hij.
Jammer genoeg stelt hij vast dat er in ons land nog weinig goede voorbeelden zijn van hoe een bos er eigenlijk echt zou moeten uitzien. Als je bijvoorbeeld in Polen de laatste oerbossen bezoekt of in Engeland een bos van 600 jaar oud inloopt, dan besef je pas hoe lichtzinnig er in ons land met het bomenpatrimonium is omgesprongen.”

Info:
Paul Luttik richtte met enkele gelijkgestemden het bedrijf ‘Bijzondere Boomwerken’ op. Samen vormen ze een gespecialiseerde groep boomverzorgers en arboristen. Naast hun adviserende rol, steken ze ook veel energie in vorming. Zo organiseren ze op vraag workshops voor kleine groepen van 6 à 12 personen over alles wat zich onder en in boomkruinen afspeelt.

Ook scholen kunnen beroep doen op de ‘bijzondere boomwerkers’. Ze nemen dan een klasje een halve dag mee in de wereld van de boom. De boomverzorgers kregen namelijk van de trollen in het bos de opdracht hun kennis door te geven aan de ‘slimste wezens’ op aarde: de kinderen. Na een spannende tocht doorheen de wereld van de bomen kunnen de kinderen zelfs hun diploma van ‘boombeschermer’ behalen.