UIT DE PERS

bedrijfsblad Zinetta van de Rotorgroup

ELEVEN QUESTIONS

1. Misschien toch even ons algemeen geheugen opfrissen. Wat doen bomen weer met onze lucht?
Bomen zuiveren voor een groot deel de lucht. Eigenlijk zijn dit wezens die op jaarbasis goed zijn voor 100000 liter zuivere lucht, al naargelang hun grootte maken ze zuurstof aan, nemen ze koolstofdioxide op en zetten ze dit om door hun fantastische systeem van bladgroenverrichting en zetmelen. Voor de rest zijn eigenlijk pioniers in de zin dat ze eigenlijk de bodem gaan klaar maken voor het verdere plantenrijk omdat zij zodanig veel organisch afval, humus gaan produceren, maken zij de bodem klaar voor nieuwe planten.

2. Een van je zienswijzen is dat bomen niet hoeven gesnoeid te worden. Hoe rijm je dat met de duizenden tuiniers die iedere herfst en lente bomen snoeien- bijna tot op het bot? Doet snoeien dan toch niet groeien?
Dit is een visie die werkt voor gras, voor struiken van een lager niveau. We beseffen gewoon niet dat we bepaalde handelingen overnemen uit een verleden waarin dat dit wel een nut had. Er zijn hier verschillende stromingen in de vinden. In de middeleeuwen waren rond alle grote steden velden waar men letterlijk hout oogstte. Dat hout werd geoogst door wat wij( boomchirurgen) noemen het knotmodel. Naast de knotwilgen, ook haagbeuken, eiken, hazelaars, essen die elk hun specifieke toepassing hadden.
Bepaalde architecten die bvb aan een kathedraal bouwden lieten bepaalde houtsoorten uitgroeien tot aan een bepaalde dikte afhankelijk van de verschillende moerbalken, kinderbalken.. In dien tijd waren de levertijden ook aanzienlijk groter. Je moet u dus hectaren voorstellen met bomen van allerlei diktes van de takken. Hier en daar in europa kan men daar nog aspecten van zien. Ook in de scheepstouw werden bomen gekweekt, waar men zodanig ver ging dat men een eik op enkele meters liet groeien van een beuk om door de aanwezigheid van de eik op 2/3 hoogte van de beuk een mooie kromming te krijgen. Dit werd dan gebruikt voor de boeg van hun schip. Boeg afgeleid van het Duitse.
Wat men nu eigenlijk verkeerd doet, is dat men eerst tuinen volzet met struikjes en planten en dan wordt dit te vol en wordt dit teruggezet. Men wil hun origineel ontwerp terug dat destijds ontworpen was door de tuinarchitect of tuinaanlegger. Het extreemste is Wiertz die afkomt met een kant-en-klaar beeld van de tuin. Alles wordt er neergeploft en dat blijft zo. Niets verkeerd misschien, maar mijn beeld van een tuin is er een van een constante evolutie over meerder jaren.
Nu zitten we met een sector die zelf gecreëerd is, omdat de klant er zover vanaf zit. Tuinen zijn zijn wereld niet meer, ze worden als het ware voorgekauwd in. Plekken op je gras, onkruid in de tuin, voor alles bestaat er een poederke, vloeistof, een u-vraagt-wij-draaien wereldje.

2/bis Men zou kunnen stellen dat wij bomen nodig hebben, maar dat bomen ons niet nodig hebben?
Eigenlijk een sterke stelling en terecht, want zij staan hier al een pak langer dan wij.
Wij hebben de bomen zeer hard nodig gehad, om onze industriële revoluties te voeren, voor onze economie, cultuur, religie, de basis is de boom geweest. Het is geen gras geweest, geen rozenstruiken, het waren bomen. Iets wat je telkens terug vindt. In onze culturen kan je anekdotes vinden zoals het fotograferen van iemand. Staat er een boom in de buurt, dan gaat men bij die boom staan en niet bij dienen bakstenen muur; architectonisch gezien zijn dit de laatste wezens die de hemel en aarde verbinden, hun wezenlijke overstijgt ons. Nu een beetje voorbij gestreefd door bvb Empire State building, maar nog altijd iets van wow, hij staat er toch nog.

3. Uw favoriete boom?
Mijn gevoel gaat uit naar een haagbeuk, destijds bij een van mijn meesters zwaar opgevallen in Engeland. Dat was een haagbeuk van een 400 jaar oud die al een keer tegen de vlakte gegaan was en terug gaan groeien. Stel je een platliggend stuk stam voor van 4meter lang met 1 meter diameter die plots weer de hoogte inschiet, dat is vrij impressionant. Let wel dit is geen haag. Dit kan tot 15m hoog worden. Een boom die ik altijd tekende toen ik kleuter was, zeer grillig en karaktervol.

4. We fantaseren allemaal wel eens over buitenaardse wezens, .. marsmannetjes. Bestaat er zoiets als buitenaardse bomen? Marsbomen?
de oudste boomsystemen dat wij hier hebben zijn zeer ingewikkelde vormen; Microscopisch gezien niet zo verschillend als in het macroscopische, Moederstrucuren met vertakkingen naar dochters, kleinkinderen. Moest deze uitloper te zien zijn op een andere planeet, dan lijkt mij dit zeer plausibel.

5. Kunnen wij onze eigen boom maken? Bestaat er zoiets als een DNA structuur voor bomen,
Ja, er zijn gevallen gekend in China waar men bomen manipuleert om sneller te groeien; vrij van alle kiemen, snelgroeiend. Maar ik zie dit eerder als ik mij baseer op de geschiedenis van het plantenrijk als species die dmv kruisbestuivingen bvb weliswaar met een proces van jaren en talrijke kennisoverdrachten tot nieuwe soorten kwamen.
Wat we nu zijn, zijn de zgn. short cut gevallen. Dan vraag ik mij af in hoeverre wij intelligent genoeg zijn om dit te concipiëren en tegen bepaalde klimatologische toestanden bestand te maken. Het voorbeeld uit de jaren 70, de plant-een-boom jaren, toen iedereen een boom moest planten. Men kwam toen aandraven met de Amerikaanse boskers. Nu is dat 30 jaar later omgedoopt tot de Amerikaanse bospest. Die boskers blijkt een zeer egoïstisch boompje te zijn die zijn bladerdek zodanig vormt dat nieuwe eikjes, beukjes en inheemse soorten daaronder niet kunnen gedijen. Nu zit men met de haren in het hoofd omdat de vogels de kersen als vrucht nemen, die vliegen een kilometer verder en laten daar hun uitwerpselen na, recycling, het pitje valt eruit en een nieuwe boskers is geboren. Er zijn mini drama’s aan het gebeuren in termen van mooie oude landgoeden die men heeft laten verwilderen, maar die nu niet meer een normale rotatie hebben omdat nu plots daar die boskers, alias bospest aanwezig is. Dat is dramatisch, omdat de meest mensen hier direct gaan sproeien en bereiken algauw een verzadigingspunt. Die sproeistoffen worden ook opgenomen door die mooie oude bomen en we zijn vertrokken.
Bon, de enige manier om een boom te gaan ontwikkelen zal vanuit een winstbejag zijn; en zal op den duur meer schade toedienen aan bestaande echte boomsoorten.
We hebben hier geen plaats meer voor; Alles staat vol.

5. zijn onze openbare bossen nog bos te noemen? En hoe bescherm je ze en tegen wie?
Een mooie theorie hierom werd honderd jaar geleden door een schot, John Muer, aangehaald. Laat het achter zoals je het gevonden hebt; Maar als je dit bewust probeert door te drijven is dit zeer moeilijk. Je moet leren uitkijken waar je loopt, automatisch ga je door de dieren gecreëerde paden volgen. Dit zijn logische paden, denk maar aan de geitepaden in de bergen. In bos is het ook slimmer om paden van de dieren te gaan volgen. Tuurlijk moeten onze kinderen dit mee te maken. Los van de vele aangelegde paden; Net zoals de talloze grove snoeiingen; Als we onze kinderen met dit beeld gaan achterlaten dan is het evident dat het op den duur scheef zal zitten. Net zoals de afstand tussen een koe en een glas melk ook alleen maar groter aan het worden is.
Voor ons, boomlovers, is het belangrijk welk beeld we achterlaten.

6. Is de boom de hiërarchische meerdere in het plantenrijk?
Puur op basis van zijn volume en massa dat hij kan produceren aan afval, juist afval, zorgt hij voor een zeer goede basis voor de rest van de planten.
Een boom kan ook behoorlijk wat verdringen. Beuken, zwarte okernoten gaan op bepaalde wijze via hun bladval de bodem gaan toxiceren zodat er niets anders groeit.
Op dat vlak zijn ze de leeuwen in het plantenrijk;

7. Welke eisen hebben bomen? Waarom sterven bomen?
Bomen moet je zien als vacuüm systeem, relatief kan je de mens ook als vacuüm beschouwen daar onze wonden terug dichtgroeien, een afgesneden vinger ligt iets moeilijker. Bij een boom moet dit perfect toe zijn, dit is zijn line of defense systeem; Ga je hier te had in hakken of kappen, dan tast je dit defensiesysteem aan, een boom in wezen is geprogrammeerd om blad te produceren, om zich in leven te houden. Een boom is eigenlijk een perfect economisch systeem, daar hij een jaar vooraf stockeert omdat hij volgend jaar 10% meer blad zal moeten produceren door zijn groei; Dode of minder vitale takken zal hij doodleuk afstoten, dit zal hij zien als een drainage op zijn systeem en hij stoot dit af. De plek waar de tak afvalt zal hij zelf dichten.
Een systeem dat hij ook kan herhalen op zij takken;
Bomen sterven niet, ze takkelen af vanaf de kruin en laat zich stilletjesaan afbrokkelen.
Bomen verdwijnen puur door klimatologische veranderingen. De te droge lentes zouden de beuken terug doen verdwijnen in de tijd. Maar er zijn ook situaties dat bomen zich goed aanpassen aan zijn nieuwe omgeving.

8. Is het waar dat de kruin
Ja, maar dan in de breedte, bladnerven komen overeen met de haarwortel. Je moet het wel zien als een platte spiegel;

9. blijkbaar is er veel onwetendheid omtrent het beschermen/verzorgen van bomen.
Ganse lanen of middenbermen wordt verkeerdelijk aangeplant omdat er geen kennis is. Bomen worden op bouwwerven niet gerespecteerd...
Is het daarom juist om te stellen dat bomen vooral bescherming nodig hebben tegen ...het geknoei van mensen. Is de beste boombescherming er een door er nooit aan te komen?
Gezond verstand regeert niet, de goedkoopste wel; Men houdt geen rekening met de eisen van de boom. Tuurlijk kan je een boom laten groeien in een bak van een aantal kubiek, maar daar zijn bepaalde voorwaarden aan verbonden. De aarde moet een zeer uitgebalanceerde mix zijn van mineralen en lucht; Je gaat zijn biotoop simuleren. Dit is een van mijn stokpaardjes vooral als mensen mij foto’s opsturen van hun pas geplante boom temidden van de klinkers, dan repliceer ik door de mensen te laten kijken naar die boom in zijn natuurlijke habitus en ze te laten zoeken naar de 10 verschillen; daar zijn geen klinkers aanwezig, geen stabilisé, enz...
En dan moet ik mij in technische bochten gaan wringen om ervoor te zorgen dat die boom daar op zijn gemak is. Voorbeeld is de laatste boom op het eilandje in Antwerpen; In samenspraak met bouwheer en verschillende aannemers is er hier gezorgd voor een boombak van 6x6x6m waarin de rode beuk kan overleven. Via een doorgedreven verzorging met mineralen en gerespecteerde groeiruimte kan deze boom overleven. Zijn natuurlijke habitus moet zo grondig mogelijk worden nagebootst. Zo zal en boom die omgeven is door materialen die teveel licht weerkaatsen naar de onderkant van de boom niet overleven. De onderkant van het blad wordt hierbij zwaar geterroriseerd. Dus let op met wat je rond een boom legt. Zorg ook dat de grond onder de kruin niet verhard is zodat waterinsijpeling zijn wortels bereikt. Dit zijn allemaal zaken waar mensen nooit bij stilstaan, maar waar wij boomverzorgers de mensen proberen op te wijzen.

10. Heeft een boom een ziel?
Volgens oude wijsheden wel. Een van mijn eerste knechten wees mij hierop toe we een oude boom doorzaagden. Het moment waar de boom knikt is het moment dat je door de ziel bent gegaan. Ook visueel kan je de aanwezigheid van een boom blijven ervaren in het geval een aloude boom moet verdwijnen omdat hij de grond verziekt en kapot helpt, kan je na zijn verwijdering nog een zekere aanwezigheid voelen.

11. Je vergelijkt graag elke boom met een kunstwerk; Een Gauguin, Klein of rothko? Zondermeer fijne kunst. Maar is er plaats voor het meer experimentele werk? Of is het leven van een boom te precious om er mee te gaan experimenteren?
Wanneer iemand met bomen gaat werken, dan interesseert mij zijn verbondenheid met de materie, zijn know. Ofwel is dit genetisch bepaalt of is men gewoon super creatief met zijn handen. Zo is er de Italiaan, Guiseppe Penone, iemand uit de Arte povera (zie Zinetta Vol 10) die uitermate precies kan omgaan met het sculpteren van de materie van de boom, met name het hout. In Engeland is er Ash, een kunstenaar die iets doet met essen, hij snoeit ze en laat ze groeien in bepaalde richtingen. Maar zijn werkt klopt van in het begin, bij het jonge boompje is alles reeds bedacht. Let wel dergelijke werken zijn processen van jaren. Welk beeld maakt hij voor de toekomst. Dit vind ik een juiste manier van omgaan met bomen.

12. Is gebruik van hout als bouwmateriaal, of als warmtebron een zonde?
Nee en ja, bepaalde bomen moeten verdwijnen, bepaalde bossen worden hiervoor aangelegd; zo zijn er houthandelaars in België die houtkwekerijen hebben aan de westkust van Afrika, goed voor honderden hectaren bos. Een bedrijf die de boom evolutie nauwgezet volgt, vanaf het zaadje tot een volwaardig boom. We spreken hier ook over en bedrijf van de derde generatie. Dit heeft een gans verhaal aan zijn producten, het gaat terug naar zijn herkomst.
Wat ik wel een probleem vind is de verdere ontginning van het regenwoud, omdat dit gebeurt in een ver-van-mijn-bed gebied, waar geen reglementen noch controle is. Iets wat op misschien korte termijn zal ontaarden in een nefast.

13. Heb je een alternatief voor het typische Belgische haagoplossing rond tuinen. Blijkbaar geraakt niemand verder dan beukenhaag, klimophaag of taxus.
Ja, gewoon meer ruimte creëren en daar bedoel ik mee dat men zijn gebied eerder door een visueel aspect kan afbakenen dan dooreen draad of een haag. Wat wel moeilijker is, maar met enige creativiteit wel eens zeer mooi zou kunnen worden. Tussen de straat en het perceel kan je voor rustpunten, buffers zorgen. Dit kan in de vorm van minibosjes, waar een variatie staat van bomen. Bomen op zich trekken vogels aan en die zorgen op hun beurt weer voor het verwijderen van insecten rond het huis.
Strakheid is daarom niet mis, maar dit kan evengoed bekomen worden door menging van verschillend soorten die al of niet in een uiterst rechte lijn staan. Uiteindelijk wil een plant zijn ding doen en niet in een mooi georganiseerde strakke tuin in de rij staan.
Laat eens een liguster zijn ding doen, je zal nogal verschieten wat voor een struik dit wordt, wat voor een aanwezigheid dit wordt.
Die haagjes zijn ontstaan uit de Middeleeuwen voor de afbakening van de weiden. Later met de zonnekoning in Versailles ontstaan als een architectonisch element, een mode;

14. Paul Luttik, uw naam doet me denken aan Keltische tijden en roept een figuur op uit Dungeons&Dragons?
Luttik is een naam met veel omzwervingen, met veel verschillend bloed, gaande van Spanje tot polen. Luttik is een zeer oud Duits woord voor “luik”. Een familie met veel omzwervingen; Ikzelf ben een mengeling van een Noord-Hollander en een Noord-Engelse, ongeveer afkomstig van dezelfde breedtecirkel, maar wel met behoorlijk wat water ertussen.